Η Αθήνα του 19ου και 20ου αιώνα

Ένας γαλατάς βοσκός με το κοπάδι του από κατσίκες περιφέρεται στους δρόμους, μια συνηθισμένη πρακτική της εποχής για τη διάθεση φρέσκου γάλακτος στις γειτονιές της παλιάς Αθήνας. Από την πλατεία Λυσικράτους, στο βάθος είναι η λεωφόρος Βασιλίσσης Αμαλίας και η Πύλη του Αδριανού. Κείμενο: Μ.Σ Φωτογράφος Σουηδός πρωτοπόρος φωτορεπόρτερ:  Carl Oscar Halldin Αρχείο: του μουσείου σύγχρονης τέχνης της Στοκχόλμης, Moderna Museet Το 2025

Πλάνο από την οδό Αθηνάς, μπροστά στο Δημαρχείο Αθηνών. Μπογιατζήδες και εργάτες οικοδομής περιμένουν στο πεζοδρόμιο για μεροκάματο, έχοντας μπροστά τους παρατεταγμένα τα εργαλεία της δουλειάς τους (φτυάρια, κασμάδες, σκάφες). Επισκόπηση: AI Ο δρόμος αριστερά, (Ευπόλιδος), θα γίνει αργότερα μέρος της σημερινής πλατείας, της βορινής πλευράς, και συνεχίζει απέναντι ως οδός Γεωργίου Σταύρου. Τα κτήριο που βλέπουμε στο βάθος επί της οδού Αιόλου. είναι το 'Μέγαρο Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος', υπάρχει και σήμερα. Κείμενο: Μ.Σ Η περιοχή άρχισε να διαμορφώνεται σε πλατεία μετά το 1850, με αρχικό όνομα Πλατεία Λουδοβίκου, από το όνομα του πατέρα του Όθωνα. Στη δεκαετία του 1870 άρχισε να κατασκευάζεται εκεί το Δημοτικό Θέατρο και έκτοτε η πλατεία πήρε και το όνομά του. Το θέατρο κατεδαφίστηκε το 1939 επί δημαρχίας Κοτζιά, παρά τις έντονες διαμαρτυρίες. Κείμενο: Βικιπαίδεια Φωτογράφος: Δημήτρης Παπαδήμος Αρχείο: ΕΛΙΑ (Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του ΜΙΕΤ) Σήμερα

Τα 11 όμοια καταστήματα Λουλουδιών στο πλάι της Βουλής, επί της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας , βρίσκονται εκεί  από το 1932 έως και σήμερα. Αρχικά μετά την διαμόρφωση της πλατείας  Συντάγματος   το 1929, και την κατασκευή του Αγνώστου Στρατιώτη,  εμφανίστηκαν τριγύρω της πλατείας έμποροι με πάγκους λουλουδιών για τους διερχόμενους που αγόραζαν λουλούδια για να τα εναποθέτουν σ το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. Έτσι αποφασίστηκε η δημιουργία των γνωστών λουλουδάδικων στο πλάι της Βουλής. Για αρκετές δεκαετίες λειτούργησαν με επιτυχία αλλά και με πολλές αντιξοότητες λόγω των συχνών διαδηλώσεων και επεισοδίων. Ήταν πάντα γνωστό σημείο της πόλης αλλά και πόλος έλξης των τουριστών. Κείμενο: Μ.Σ Φωτογράφος: αρχείο του Νικόλαου Οικονόπουλου (Nicholas Econopouly) Το 1980 Το 2023

Η Πανεπιστημίου ενώ ήταν ακόμα διπλής κατεύθυνσης.  Στο βάθος, στα αριστερά, ξεχωρίζει η φωτεινή ταμπέλα της «ΦΟΙΝΙΞ ΙΟΝΙΚΗ», μιας από τις πιο γνωστές ασφάλειες της εποχής. Στο κέντρο, ο τροχονόμος με την σκουρόχρωμη χειμωνιάτικη στολή, την άσπρη ζώνη και αγκράφα, τα λευκά γάντια και το γυαλιστερό κράνος να ρυθμίζει την κυκλοφορία.  Δίπλα του περνά μια θρυλική Citroën Traction Avant.  Δεξιά είναι η συμβολή με την Εμμανουήλ Μπενάκη.  Φωτογράφος: Christopher Railey  Κείμενο: Η Αθήνα του 19ου και 20ου αιώνα / Athens photo gallery Το 2023 Το 2026

Η Πανεπιστημίου με ράγες του τραμ και τροχονόμο πάνω σε κουβούκλιο. Ακριβώς πίσω του είναι το Ιλίου Μέλαθρον η Μέγαρο Σλήμαν. Κτίστηκε το διάστημα 1878-1879 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Eρνέστου Tσίλερ, ως κατοικία της οικογένειας Σλήμαν. Σήμερα στεγάζει το Νομισματικό Μουσείο. Κείμενο: Μ.Σ Φωτογράφος: Dmitri Kessel Το 2023 Το 2026

Το Μνημείο του Λυσικράτη βρίσκεται στην πλατεία Λυσικράτους στην Πλάκα, στη συμβολή των οδών Λυσικράτους, Βύρωνος και Σέλλεϋ και είναι γνωστό και ως Φανάρι του Διογένη. Είναι κυλινδρικό πέτρινο κτίσμα και αποτελεί το καλύτερα σωζόμενο χορηγικό μνημείο της αρχαιότητας, χτισμένο πάνω στην αρχαία οδό Τριπόδων. Κτίστηκε το 335-334 π.Χ. από τον Λυσικράτη για να στηρίξει και να αναδείξει τον χάλκινο τρίποδα που κέρδισε ως έπαθλο. Ο Λυσικράτης ήταν χορηγός, δηλαδή πλούσιος πολίτης που χρηματοδοτούσε τον χορό των θεατρικών έργων στους δραματικούς αγώνες. Ο χάλκινος τρίποδας ήταν το πρώτο βραβείο που δινόταν στον χορηγό του νικητήριου έργου και συνήθως αφιερωνόταν στο Ιερό του Διονύσου. Για πιο εντυπωσιακή προβολή, οι τρίποδες τοποθετούνταν σε ψηλές βάσεις, άλλοτε ως κίονες και άλλοτε ως μικροί ναΐσκοι, όπως αυτό του Λυσικράτη. Το μνημείο έμεινε στην ίδια θέση ανέπαφο μέχρι σήμερα, αν και ο αρχικός τρίποδας δεν σώζεται. Το 1669 ενσωματώθηκε στη Μονή των Καπουτσίνων και μετατράπηκε σε αναγνωστήρ...

Υπαίθριοι βιβλιοπώλες μπροστά στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Δεξιά το διώροφο κτήριο στην γωνία με την οδό Κοραή, (Οικία Ράλλη), ως ιστορικό και αρχιτεκτονικό κτίσμα των νεότερων χρόνων και κατοικία των Σούτσων και του πρωθυπουργού της Ελλάδος Δημητρίου Ράλλη, έχει κηρυχθεί διατηρητέο  μνημείο. Κείμενο: Μ.Σ Φωτογράφος: Περικλής Παπαχατζιδάκης. Αρχείο: Μουσείο Μπενάκη Το 2019 Το 2022 Το 2024 Το 2024 Οικία Ράλλη

Από το ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία» η συμβολή των Λεωφόρων Αμαλίας, Βασιλίσσης Σοφίας και Πανεπιστημίου, η  πλατεία Συντάγματος,  και το κτήριο της βουλής. Τα τραμ υπάρχουν ακόμα, (έως το 1953), οι δρόμοι είναι διπλής κατεύθυνσης και με τροχονόμο να ρυθμίζει την κυκλοφορία. Κείμενο: Μ.Σ Φωτογράφος: Dmitri Kessel Αρχείο: LIFE Το 2023

Πλανόδιος μανάβης με κάρο περνάει μπροστά από την πύλη της Αρχηγέτιδος Αθηνάς στην  Ρωμαϊκή Αγορά. Μέσα από την πύλη διακρίνεται ο τρούλος του Ναού της Παναγίας Γρηγορούσας & Παμμέγιστων Ταξιαρχών. Τα περισσότερα σπίτια υπάρχουν και σήμερα. Κείμενο: Μ.Σ Φωτογραφία: από το αρχείο της  Βασιλικής Βιβλιοθήκης της Δανίας  (Det Kongelige Bibliotek). Φωτογράφος: Keld Helmer-Petersen Το 2022 Το 2022

Πλανόδιος μανάβης με κάρο. Αριστερά η Πύλη της Αρχηγέτιδος Αθηνάς στην Ρωμαϊκή Αγορά. Τα περισσότερα σπίτια υπάρχουν και σήμερα. Κείμενο: Μ.Σ Φωτογραφία: από το αρχείο της  Βασιλικής Βιβλιοθήκης της Δανίας (Det Kongelige Bibliotek). Φωτογράφος: Keld Helmer-Petersen Το 2022

Ήταν γνωστός τότε ως «Φάρος της Ειρήνης» και την ύπαρξή του οι Αθηναίοι τη χρωστούσαν στο Παγκόσμιο Συνέδριο της Ειρήνης  που έγινε στην Αθήνα το 1929. Οι εφημερίδες της εποχής αναφέρουν ότι υπήρξε μεγάλη διαμάχη μεταξύ του πρωθυπουργού Αλέξανδρου  Παπανασταστίου και του δημάρχου Σπύρου Μερκούρη γιατί ο φάρος κατανάλωνε πολύ ρεύμα! Τελικά, το 1941 καταστράφηκε από τις  κατοχικές δυνάμεις των Γερμανών. Αρχείο: Πέτρου Πουλίδη ΕΡΤ Το 2017 Το 2021

Σήμερα όταν λέμε τσαγκάρης εννοούμε τον τεχνίτη που επιδιορθώνει τα χαλασμένα μας παπούτσια. Πολλοί τσαγκάρηδες γύριζαν τις γειτονιές και μάζευαν παπούτσια για επιδιόρθωση. Δηλαδή ήταν μπαλωματήδες. Πριν χρόνια όμως, ο τσαγκάρης τα έφτιαχνε ο ίδιος απ’ την αρχή. Το τσαγκαράδικο, ο χώρος όπου ήταν στημένος ο πάγκος του με όλα τα σύνεργα, ήταν ανοιχτό απ’ το πρωί μέχρι αργά το βράδυ. Στον πάγκο βρίσκονταν, βελόνες, σακοράφες, σουβλιά, σφυράκια, λίμες, τανάλιες καλαπόδια, που έβαζε μέσα στο παπούτσι. Δεν υπήρχαν τότε κόλες και μηχανές. Εκεί, σκυμμένος πάνω από τον πάγκο του, δούλευε ώρες ατελείωτες φορώντας πάντα τη χαρακτηριστική δερμάτινη ποδιά του. Εκεί δεχόταν και τις παραγγελίες των πελατών του. Κείμενο από: 3lyk-n-filad.att.sch.gr Φωτογράφος:  Βούλα Παπαϊωάννου Βίντεο που ανάρτησε στο  youtube  το κανάλι: Εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ Βίντεο του:  Λεωνίδας Κλώντζας

Ο γαλατάς ήταν επάγγελμα πλανόδιου μικροπωλητή παλαιότερων εποχών, που διατηρήθηκε μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, που σήμερα έχει εκλείψει σχεδόν τελείως από αρκετές χώρες της Ευρώπης. Ο γαλατάς εργαζόταν στα μεγάλα αστικά κέντρα και όχι στα χωριά, καθώς εκεί υπήρχε η δυνατότητα, εξ ανάγκης, για άμεση πώληση φρέσκου γάλακτος. Ο γαλατάς αναλάμβανε τη διάθεση του γάλακτος και άλλων γαλακτοκομικών προϊόντων (συνηθέστερα γιαουρτιού η βουτυρου) στα σπίτια. Το μεταφορικό του μέσο ήταν ένα υποζύγιο (γάιδαρος ή μουλάρι, μερικές φορές ρυμουλκούσαν και ανοικτή ή κλειστή ελαφριά άμαξα) και αργότερα το ποδήλατο ή μηχανοκίνητο δίτροχο. Στη δεκαετία του 1950 οι τελευταίοι πλανόδιοι γαλατάδες που διαλαλούσαν το εμπόρευμά τους με τη λέξη "γαλατάς!" ή μόνο την κατάληξη "τας!", μετέφεραν το γάλα σε μεταλλικά κυλινδρικά δοχεία και το μοίραζαν στις γειτονιές χύμα σε οκάδες ή δράμια. Στην αρχή της δεκαετίας του 1960 η διάθεση του γάλακτος άρχισε να γίνεται σε γυάλινες φιάλες που διανέμ...

Ο νερουλάς ή νεροκόπος ήταν πλανόδιος πωλητής νερού και αναλάμβανε την τροφοδότηση των σπιτιών, σε πόλεις ή χωριά, που δεν είχαν δική τους προμήθεια. Στην παλιά Αθήνα του 19ου αιώνα όπου δεν υπήρχε ακόμα ύδρευση στα σπίτια, αναλάμβανε την τροφοδότησή τους με νερό που προμηθευόταν από τον Υμηττό και κουβαλούσε με γαϊδούρι, μουλάρι ή κάρο. Έκανε πολλά κοπιαστικά δρομολόγια και αμειβόταν περίπου 1 δεκάρα τον τενεκέ. Υπήρχε συνήθως ένας νερουλάς σε κάθε γειτονιά και είχε σταθερή πελατεία. Ο Σπύρος Λούης, καθώς και ο πατέρας του, ασκούσαν αυτό το επάγγελμα στο Μαρούσι. Το επάγγελμα αυτό εκτοπίστηκε ταχύτατα με την ίδρυση της ΟΥΛΕΝ -κατόπιν ΕΕΥ (1974-1980) & σήμερα ΕΥΔΑΠ- το 1930. Κείμενο από την Βικιπαίδεια Αρχεία: ΕΥΔΑΠ Το 1926 Δεκαετία του 1950 Γλυφάδα Βίντεο που ανάρτησε στο youtube ο Hristos papadimitriou

Η οδός Μάρκου Αυρήλιου στην διασταύρωση με την οδό Λυσίου ακριβώς απέναντι από τον Πύργο των Ανέμων, (Αέρηδες). Η φωτογραφία είναι σκηνή από την ταινία «Λατέρνα Φτώχεια και Φιλότιμο», οι ηθοποιοί Βασίλης Αυλωνίτης και Μίμης Φωτόπουλος, προκαλούν "μποτιλιάρισμα" με τη λατέρνα τους. Το σημείο σήμερα είναι ακριβώς το ίδιο. Κείμενο: Μ.Σ Το 2021